1 - « وحى » در اينجا به معنى الهام مىباشد و گاهى گفته مىشود كه به معناى اشاره است ، همانند قول خداوند كه مىفرمايد : [ 375 ] « فَأَوْحى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً » « 3 » و گاهى به معناى اسرار مىباشد ، همانند قول خداوند كه مىفرمايد : [ 376 ] « يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً » « 1 » ؛ وحى حقيقى همان وحى نبوّت و رسالت مىباشد و معناى جامع اين تعبيرات عبارت از القاى چيزى به ديگرى به صورت پنهانى و رمزى مىباشد . 2 - كلمهء « من » در « من الجبال » براى تبعيض مىباشد ، يعنى : از برخى از كوهها و برخى از اشجار و برخى از سقف‌دارها ، اينكه چرا به خانهء زنبور « بيت » گفته شده است ، به جهت تشبيه آن به خانه‌هاى دست ساخت انسان مىباشد ، چون در خانه‌هاى زنبوران نيز حسن صنعت و دقّت و صحّت تقسيم‌بندى وجود دارد كه گاهى برخى از مهندسين ماهر هم نمىتوانند چنين نقشه‌هايى را ترسيم نمايند . « ثمرات » به معناى ميوه‌ها و اشعّهء خورشيد مىباشد . چون « ثمره » ، تمام آن چيزى است كه از درخت عائد انسان و غيره مىگردد و گاهى با اين آيه بر جواز مساقات بر چيزى كه فايده‌اى در آن نيست ، به جز ورق ، گل و نور استدلال مىنمايند . چون « ثمره » در آنها نيز صدق پيدا مىكند . « فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا » ؛ « راه‌هايى را بپيما كه تو را به مأكول و مقصود خود برساند ، تا به صورت عسل درآيد » و در اين آيه دلالتى است بر اينكه خداوند متعال كارها را با اسباب و مسبّبات خاصّ خود ، انجام مىدهد و راههاى خاصّى را بر هر عملى برگزيده است . راه‌هايى كه به ازهار و گلها ختم مىشود . « ذللا » جمع ذلول به معناى راهى است كه آمادهء رفتن مىباشد ، قتاده گفته است : اين كلمه وصف زنبور يا حال از ضميرى است كه در « اسلكى » وجود دارد ، يعنى : راه برو ، در حالى كه تو آمادهء رفتن در راه‌هاى آماده و اطاعت‌پذير امر هستى . « 2 »

--> ( 1 ) . سورهء انعام ، آيهء 112 . ( 2 ) . « نه اين قدر كه تو خوردى » گويند : مردى با توجّه به ثمربخش بودن عسل طبيعى ، كميّت بيشترى از آن را خورد و به تب شديدى گرفتار شد . پيش دكتر معالج رفت و گفت : از قضا اسكنجبين صفرا فزود و عسل مورد توصيهء شما مرا مريض‌تر كرد . دكتر گفت : خدا مىفرمايد : زنبور عسل روى گل‌هايى مىنشيند و از هر كدام ذرّه عطرى دريافت مىكند نه اينكه هرچه كه در هر گل است با آن همه كميّت ، جذب مىكند . ( از مترجم ) ( 3 ) . سورهء مريم ، آيهء 11 .